Казакстанда мамлекеттик сектордо санариптик теңгени колдонууну кеңейтүү талкууланууда.
Сенаттын маалыматы боюнча, 19-февралда Финансы жана бюджет комитетинин мүчөлөрүнүн кызыкдар мамлекеттик органдардын өкүлдөрү менен санариптик теңгени киргизүүгө жана аны мамлекеттик финансы системасында пайдаланууга арналган жолугушуусу болду.
Расмий маалымат боюнча жолугушууда санариптик теңгени бюджеттик процесстерде практикалык колдонуу маселелери каралды. Сөз бул куралды чыгымдарды каржылоодо, бөлүштүрүүдө жана көзөмөлдөөдө кантип пайдаланууга болору, ошондой эле мамлекеттик финансыга киргизүү үчүн кандай уюштуруучулук жана техникалык шарттар керектиги жөнүндө болуп жатат.
Санариптик теңге темасы өлкөдө финансы системасын санариптештирүүнүн кеңири багытынын фонунда жигердүү өнүгүүдө. Ачык материалдарда санариптик теңгенин пилоту 2023-жылдын ноябрында банктардын катышуусу жана чыгаруунун, которуулардын базалык сценарийлерин тестирлөө менен башталганы белгиленет.
2025–2026-жылдары санариптик теңгени «кумкоргондо» гана эмес, каржылоо жана эсептешүүлөр менен байланышкан колдонмо кейстерде да текшере башташты. Мисалы, Development Bank of Kazakhstan чийки зат сатып алууну каржылоого насыя берүүдө пилоттун алкагында санариптик теңгени колдонгону тууралуу билдирген.
Ошол эле учурда долбоорго эл аралык түзүмдөр да кызыгуу көрсөтүүдө. 2026-жылдын январында International Monetary Fund санариптик теңгени өнүктүрүүдө эске алуу маанилүү болгон кийинки кадамдар жана маселелер боюнча техникалык документ жарыялады.
Тармактык байкоочулардын баалоосу боюнча, мамлекеттин санариптик теңгени мамлекеттик финансыда колдонууга болгон кызыгуусу бюджеттик агымдардын ачыктыгы жана башкарылуучулугу милдеттери менен байланышкан. Эксперттик жарыялоолордо күтүлгөн натыйжалардын бири каражаттардын максаттуу пайдаланылышын тагыраак көзөмөлдөө жана максатсыз чыгымдардын тобокелдиктерин азайтуу болушу мүмкүн экени баса белгиленет — эгерде киргизүү түшүнүктүү эрежелер жана техникалык механизмдер менен коштолсо.
Өзүнчө белгиленгендей, санариптик теңгени колдонууну кеңейтүү бир ведомстволук долбоордон кеңирээк каралат: материалдарда пилоттор жана куралды бир нече экономикалык багытта колдонуу жөнүндө айтылат.
Андан аркы деталдар — мөөнөттөр, колдонуу сценарийлери жана масштабдоо — пилоттук этаптар өткөн сайын жана финансы блогунда, санариптик ведомстволордо чечимдер макулдашылган сайын тактала турганы күтүлүүдө.